Doğumdan Sütten Kesmeye Kadar
2799 Kere Okundu

Antisosyal kişilik bozukluğu
Doğumdan Sütten Kesmeye Kadar

Doğumdan sonra buzağılarımızı sağlıklı olarak yetiştirip büyütebilmemiz için beslenme, sağlık, barındırma ve havalandırma kriterlerini uygun olarak yerine getirmeliyiz. Yoksa işin en başında önüne geçilemiyen problemler ile karşılaşmış oluruz.  

Doğumdan sonra ilk saatler:
Buzağının soluk alıp vermesini kontrol edin
      Solunum problemleri genellikle güç doğumlardan hemen sonra ortaya çıkar. Nefes alamayan buzağının öncelikle ağız ve burnunda kalan mucusları (sümüksel sıvı) temizlemek lazımdır.Bunun için buzağı baş aşağı meyilli yatırılacak hatta baş aşağı gelecek şekilde arka bacaklarından asılıp, ağız ve burun elle sıvazlanarak temizlenecek. Fakat unutmamalıdır ki baş aşağıya 20-30 sn den fazla tutmak iç organların akciğerlere baskı yapması sonucu buzağının tekrar soluk alıp vermesine olumsuz katkıda bulunacaktır.  Öncelikle solunum yolları açılacak gerekirse suni solunum masajları uygulanacak.

      Solunum ayrıca buzağının başına soğuk su dökerek veya burun bir saman çöpüyle gıdıklanarak uyarılır.. 

Ağızda mukus var ise arka ayaklardan asılarak baş aşağıya getirilir

Göbek kordonunu dezenfekte edin

 Buzağının soluk alıp vermesinin kontrolünden sonra yapılacak olan ilk iş göbek kordonunun kontrolüdür.Kanama var ise küçük bir pamuk parçası ile tampon yaparak engelliyebiliriz.Bir kaç cm uzunluğunda olan göbek kordonu buzağı ile beraber kalacaktır.İçinde çok fazla kan bulunuyorsa sıkarak ve sıvazlanarak dışarı atılır ve içine, iğne ucu çıkarılmış plastik enjektörle 5-10 cc tentürdiyot sıkılır veya ince uzun bir tüp alınarak içine tentürdiyot (%7 100 cc suya 7cc) konur ve göbek kordonu buna daldırılır. 


     Sahada yaptığımız gözlemlerde ne yazık ki yetiştiriciler göbek kordonuna Tentürdiyottan farklı ve çeşitte dezenfektanlar (sprey) veya antibiyotik  uygulamaları yapmaktadırlar.Bunun sonucunda da göbek apseleri ve bacaklarda eklem iltihaplanmaları ortaya çıkmaktadır.Tentürdiyodun burada kullanım amacı mikroorganizmaları yakarak temizleme prensibine dayanılarak kullanılmasıdır.Göbek kordonu birkaç gün sonra kontrol edilir,göbek kordonu yumuşak ve bükülebilir olmalıdır.Bir enfeksiyon söz konusu ise göbek bölgesi ağrılı ve şiş bir görüntü arz eder.Göbek bölgesindeki enfeksiyon hızla yayılarak septisemiye neden olur (mikrobun kana karışması), ki buda genellikle ölümle sonlanır. Bu problemden kaçınmak temiz havadar bir yerde doğum ve göbeğin vakit kaybetmeden tentürdiyot ile dezenfeksiyonu ile mümkündür.

 Buzağının kurulanması değişkendir.

     Islak buzağılar rüzgarlı havalarda soğuk alarak çok çabuk hasta olurlar.Buzağılar soğuk ve rüzgarlı havalarda kurulanmalı fakat sıcaklık 0 C nin üzerinde ve rüzgarsız ise buna pek gerek yoktur.Bu kurulama işlemi doğumdan hemen sonra bir çuval veya torba ile silinerek ve ovularak yapılabilir.

 Buzağının kaydının yapılması  

Buzağı doğumdan sonra kulübesine atılmazdan önce kesinlikle kaydının yapılması lazımdır.Burada kayıt değişik ülkelerde farklı yapılmakla birlikte

Boyun halkası

Plastik kulak no

Dövme

Soğuk dağlama…….  damızlık birliklerinin ulusal kayıt sistemi neyi gerektiriyorsa o sistemi uygulamak gerekir.

Ayrıca bir çizimi veya bir fotoğrafı çekilerek kayıt altına alınabilir.

 COLOSTRUM (ağız sütü)

Buzağı bakım ve beslemesinde en fazla ve ısrarla üzerinde durulması gereken noktalardan en önemlisi ağız sütünün uygun bir şekilde yeni doğan buzağıya verilmesidir.

    Bizim tahminlerimize göre ülkemizdeki buzağı ölümleri % 25 in üzerindedir.

Bunun teyidi için istatistik verilerine ihtiyaç yoktur,şöyle ki 4-5 milyon inek varlığına sahip ülkemizde halen damızlık düve açığı bulunmaktadır ve sonuçta yurt dışından ithalatlar son hızla devam etmektedir.Sağmal inek populasyonu yıllardan beri aynı olduğuna göre bu durum sadece doğan buzağıların aşırı kaybı ve annelerinin laktasyon sayılarının ortalamasının 2 yi aşamayışlarından kaynaklanmaktadır.Böylece zaten yetersiz olan dişi buzağılar, sürekli olarak sürülerin ölen veya reforma edilerek sürüden ayrılan ineklerin yerine damızlık olarak aynı sürüye dahil olmalarından kaynaklanmaktadır. ABD de bile buzağı ölümleri zaman zaman  %22 yi aşmaktadır ve bunun nedenini yeterli ve uygun zamanda ağız sütünü almamaya bağlamaktadırlar.                 Ülkemiz içinde aynı durum söz konusudur.Ağız sütünün daha iyi anlaşılabilmesi için aşağıdaki ağız sütü kullanma prosedürünün harfiyen uygulanması gerekir.

Kolostrum iyi kalitede mi ?

       Ağız sütünün kalitesi kafada  soru işareti bırakacak şekilde olumsuz olarak algılanıyorsa (yoğun değil,kanlı,bozuk v.s), kesinlikle daha önceden sağlıklı ve 2.ve daha fazla laktasyonuna giren farklı ineklerin ağız sütlerinin fazlasının dondurulup saklanmasıyla depo edilen ağız sütlerinin, çözülmesiyle elde edilen ağzın bu tür buzağılara verilmesinde büyük fayda vardır.Bu tür ağızlar Burucella ve Tüberkülozdan ari olan işletmelerde uygulanabilir.Ayrıca anne sütü sağlıklı ise birinci ağız anneden alınarak verilir. ikinci ağız alınarak derin dondurucuda              2 lt.saklanır. Buzağının 2. öğün sütü, dolapta daha önce alınıp saklanmış, sağlıklı ağız sütü  bidonu , sıcak su dolu bir tencere  içine konarak 38 C kadar yavaş yavaş çözülür, ve buzağıya içirilir. üçüncü ağız sütü tekrar yine kendi annesinden verilir. Bu işlem 6.ağız sütüne (3 gün)kadar sürer.4.gün altı defa ağız içtikten sonra süt normale dönünce artık sağmal inek kendi gurubuna gidebilir.

Ağız sütünün genelde 24 saatten sonra besleme dışında bir önemi kalmamaktadır. Kısaca özetlemek gerekirse  ilk 2 saatten sonra önemini her ilave saat için %5 kaybetmektedir.

   Buzağı da hastalıktan Ari işletmelerde toplu sütten içebilir.Şayet sürünün  hastalıktan Ari belgesi yok ise kesinlikle buzağılar anne sütünü içmemeli mama kullanmak zorundasınız veya 63 C de 30 dakika pastorizazyon yapılır ve içirilir. Ağız sütü kesinlikle sağlıklı ineklerden alınıp verilmeli bu durumda sağlıklı ineklerin ağız sütü depolanmalıdır.

    Hastalıklı inekler veya şüpheliler (brucelle,tüberküloz) doğum yapınca, daha önce alınan sağlıklı dondurulmuş ağızlar en az bir veya iki gün dolaptan alınıp çözülerek yeni doğan buzağıya verilir.İşletmede aynı gün birden fazla buzağı doğum yapıyorsa ağızlar çapraz verilerek dondurma işlemi yapılmadan yukarıdaki işlemler yapılabilir.

     Ağız sütünün kalitesi Kolostrometreler vasıtasıyla ölçülür…..


Kolostrometre

1.  Ağız sütü ne kadar verilmeli ?

       Ağız sütünün bir ölçüsü yoktur.Pratik olarak içebildiği kadar verilir.

  1. İlk ağız sütü ne zaman verilmeli ?

     İlk ağız, 1 saati geçmemek kaydıyla buzağıya doğar doğmaz solunumu normale dönünce ve göbek dezenfekte edildikten hemen sonra içirilmelidir.ikinci öğün ağız, doğumdan sonra 6. veya 9.saatlerde verilebilir.Ağızdan önce kesinlikle başka hiçbir şey içirilemez.(yumurta sarısı,ilaç,vit v.s) .Buzağının sindirim sistemi ağız sütünün içinde bulunan immunoglobulinlerin direk bozulmadan kana karışması için en az 2 saat çalışmaz yoksa bu koruyucular protein yapısında olduğu için sindirim enzimleri tarafından besin olarak algılanıp sindirilir .

    Ağız sütünün içinde bulunan immunoglobulinlerin emilimi ince bağırsaklardan porlar vasıtasıyla olmaktadır ve bu porlar yaklaşık 6 saat açık kalmaktadır.Altıncı saatin sonunda bu porlar yavaş yavaş kapanmaya başlar(aksi taktirde diğer bakteriler ve mikroorganizmalar için bir Geçiş deliği oluşur).Niçin en kısa sürede verilmesinin nedeni bunlar açıklar umarım.Ağız sütünü biberon veya emme ile alamayan buzağılara sonda veya özel bir aparatla zorla ağız sütü içirilmelidir.

  1. Nasıl verilmeli ?

Vücut sıcaklığında 38-39 C de bir biberon ile verilmesi gerekir.Bu biberon her verilişten sonra kesinlikle temizlenip yıkanmalıdır.Emziklerin ucu sürekli kontrol edilmeli ağzı fazla açık olan emzikler öncelikle kullanılmamalıdır.Ağzı fazla açık olan biberon emzikleri sütün hızlı akmasına neden olduğu için sütün sindirim sisteminden bağırsaklara da geçişini de o derece hızlandıracak ve sindirim enzimlerin den kaçan süt sindirilmeyerek Enteretoksemi (ani ölüm) ye neden olacaktır.

  Biberon yerden en az 60 cm yukarıya konmalı veya verilmeli(anneden emer gibi) böylelikle buzağının içtiği süt direk olarak gitmesi gereken yer olan abomazum a gider.Buradaki püf nokta ,buzağının boynunu gerdirerek sulcus ozefaginin kapanarak yemek borusunun abomazuma açılması sağlanır. 

Buzağı annesinin yanında bırakılmaz 

     Buzağılar doğumdan hemen sonra doğum locasından alınarak bireysel kulübesine konulmalıdır.Araştırmalarda ağız sütünü içtikten sonra acilen temiz ve kuru yere alınan buzağılarda hayatta kalma oranı, annesinin yanında kalanlara göre daha fazla olduğunu kanıtlamıştır. Doğumdan sonra buzağılar birkaç saat anne ile beraber kalabilirler burada en önemli olay ağız sütünün içirilmesidir.Ağız sütünü verecek annenin meme başları kesinlikle sabunlu su ile yıkanmalıdır.Daha sonra emdirilir veya sağılarak alınır ilk gün bu işlemler elle yapılır 2.gün istenirse sağım makinesi takılarak ağız alınmaya çalışılır fakat süt humması yönünden memeler 3 gün aşırı boşaltılmaz. Anne ile buzağı beraber kalıp buzağı ağızı anneden emerek aldığı zaman aralarında bir bağ oluşur buda antikorların daha fazla alınmasına neden olur fakat daha sonra bu bağ kırılmaz ise annede stres yaratır onun için anne ile buzağı beraber bırakmamakta fayda vardır.

     Bazı olaylarda anne buzağı ret eder veya incitebilir.Fakat en önemli ayrılmasını gerektiren faktör Buzağının sağlığıdır.Özellikle K99 coli, anne ile buzağı beraber kaldıklarında ortaya çıkmaktadır.Anneden buzağıya bir çok hastalıklar geçmektedir (burucella,Tüberküloz v.s). 

Buzağı bireysel bölmeye alınmalıdır 

Buzağılar doğduktan sonra hastalıklara karşı çok fazla direnç gösteremezler. Buzağılar kuru temiz ve rüzgar almayan ve diğer hayvanlardan tecrit edilmiş kulübelere konduklarında hastalıklara yakalanma olasılığı oldukça düşer özellikle solunum yolları enfeksiyonları açısından..

Ayrıca buzağılar bireysel oldukları için çok daha rahat gözlenirler yem yiyip yememe,ishalli durumlar ve en önemlisi sütten kesimde istenen bir günde ne kadar yem yediğinin belirlenmesi ancak bireysel bölmede anlaşılır.

Afyon Evciler.. bireysel plastik kulübe

Soğuk karlı bir havada kulübeler s -28 C Kütahya

Doğumdan sonraki ilk haftalar

 Hastalıkların yayılması ancak uygun hijyen kurallarını uygulamakla önlenebilir.   Besleme ekipmanları (biberon,kova,v.s) her emzirmeden sonra iyice dezenfekte edilip yıkanmalıdır.Her buzağı için mümkün olduğunca ayrı biberon kullanılmalıdır.Küçük işletmelerde tek bir biberonla besleme yapılıyorsa ilk olarak en genç buzağılar beslenmelidir. biberon emzikleri temizlendikten sonra ilaçlı sularda sürekli bırakılmamalı çünkü kauçuk olan emzikler kimyasallar tarafından etkilenip ağızları yırtılmakta ve sonuç da farkında olmadan buzağının hızlı süt içmesine neden olup ishale neden olmaktadır. Yıkanan emzikler temiz ve kapalı bir kapta saklanmalıdırlar.Biberon gövdeleri ise temizlendikten sonra baş aşağıya getirilerek kuru olarak bekletilmelidirler aksi taktirde ıslak biberon gövdeleri mikroplar için bir ortam oluşturacaklardır. 

Kulübeden buzağı ayrıldıktan hemen sonra kulübeler yeni buzağılar için acilen temizlenip dezenfekte edilmelidir.Mümkünse yeni buzağı gelmeden 3-4 hafta temizlenmiş olarak boş beklemelidir.

 

Gözlem ile hastalıkları erkenden yakalayabiliriz…

 

    Unutmamalıdır ki aç buzağı sağlıklı buzağıdır.İştahın kaybolması hastalıklarda birinci işarettir.İlk olarak buzağının ateşi ölçülür ve hastalık belirtileri gösteren zayıf, iştahsız,ishalli ve gözleri çökmüş buzağılar hemen izole edilerek tedaviye alınırlar.

  

Gözlerin kontrolü


    Gözlerde çapaklanma veya akıntı var ise çeşitli hastalıkların habercisi olabilir (Viral yönden), ayrıca gözlerde katarakt a dönüşen bir gelişme oluyor ise Morexeralla bovis gözden kaçırılmamalıdır.(sineklerle bulaşan bakteriyel bir hastalık).Tedavi olarak ta göz kapakları içine ikişer cc penicillin enj. kesin fayda getirir.

 

Fazla meme başlarının Kesilmesi


Fazla meme başları enfekte olarak hastalıkları sağım makinesiyle yayabilirler.

Fakat bu kavram her zaman problem çıkarmaya bilir.Kesin olarak fazlalık belirginleştiğinde fazla meme başları buzağı 2-6 haftalık arası olduğunda makasla hijyen kurallarına uyularak meme başının meme dokusuyla birleştiği yerden kesilir.Nadiren de olsa kanama olabilir.Her zaman hijyen kurallarını gözden geçirmekte yarar vardır.

       Burada göz ardı edilmemesi gereken en önemli olgu gerçek meme başlarıyla karıştırarak,yanlış meme başını kesmektir.

 

         Boynuz yakma


    Boynuz yakma her zaman tavsiye edilen bir durumdur,aksi takdirde insanlara ve diğer hayvanlara zarar verebilir.Dünyanın bazı ülkelerinde inekleri ve boğaları, boynuza ip dolayarak zapt ettikleri için boynuzlar kesilip yakılmaz. 

   Boynuz ucu 10.günden itibaren rahat olarak bulunabilir ve kolayca elektrikli bir havya ile yakılır.Boynuz ucunun bulunduğu kısmın derisi yanma sonucu kabarır ve aletin ucu yan çevrilerek, kabaran kısma bastırılır ve yakma işlemi 30 sn içinde biter.Buzağı kesinlikle ters döndürülmemelidir.Yattığı yönde ayağa kaldırılarak diğer boynuz için yan yatırılmalıdır, aksi takdirde bağırsak dolaşmasına neden olabilirsiniz.Boynuzlar kolaylıkla 6 haftalık yaşa kadar yakılabilir ,daha sonraki günler acı ve stres vereceği için pek tavsiye edilmez.Ayrıca boynuz kesme sütten kesim ile aynı haftaya denk getirilmez.Yakma işleminde ayrıca kostikli kalemler kullanılabilir burada da çok dikkatli olunmalı aşırı yakma göze ve kafatasına zarar verebilir benim tavsiyem kontrol elimizde olduğu için elektrikli havya yönünde olacaktır.                                                           

 

      Veteriner hekim ile birlikte aşı programı uygulaması


     Aşı programları veteriner hekimle birlikte o bölgede en sıklıkla rastlanan hastalıklara karşı koruma amaçlı olarak yapılmalıdır.Burada en fazla rastlanan problem rota,Corana ve E coli99 dir ve bu hastalıklara karşı en önemli aşı anneye doğumda 3 hafta önceye kadar yapılan Rotavec veya Scourguard aşılarıdır.

      Araştırmalar, Buzağı doğduktan sonra, anneden gelen (ağız sütü) antikorlar baskı altına alınacağı için en aza 3 hafta buzağılara dışarıdan aşı yapmamakta fayda olduğu açıklamaktadır. Ayrıca yapılan aşıya karşı antikor oluşlumu en az 15 günde oluşmaktadır, Ne yazık ki  ölümlerin büyük çoğunluğu ilk haftalarda gözükmektedir bundan dolayı bize gerekli olan aktif bağışıklık deyil,anneden gelen pasif bağışıklık gereklidir.                         Çünkü anneden gelen antikorlar buzağıda, ağız sütünü usulüne uygun olarak alır almaz koruma kalkanını oluşturur.

      Buzağılar sütten kesildikten sonra pastoralle aşıları yapılır.Benim tavsiyem Bölgesel farklılıklar olmakla beraber en iyisi anneye Rota Corana,K99 ve buzağıya pastoralle olmak üzere iki farklı aşıdır.Bölgede şap gibi ve diğer bulaşıcı hastalıklar var ise Tarım il müd. Veterinerlerine danışmakta fayda vardır.Aşılamalar azda olsa bir stres yaratacağı için süt kesim zamanlarına denk gelmemeli arada en az 1 hafta olmalıdır.

 

Sütten kesme kriteri

 

Buzağı sütten kesmede

1.      Yaş

2.      Canlı ağırlık

3.      Günlük buzağı yemi yeme miktarı 850-900 gr.

 

Kaba yem (ot, saman) koyma kriteri


Günde 1400 gr buzağı yemi yiyen buzağının önüne serbest kaba yem konur.

 

Sütten çıkan buzağılar 10-15 li gruplara alınır. 6 aylık olana  kadar önlerinde serbest buzağı yemi, serbest kaba yem ve su bulundurulur.

Bu süre içinde erkek ve dişi olarak ayırmaya gerek yoktur.


  Farklı  buzağı barınakları USA










» Aktif Ziyaretçi: 1 » Bugün Gelen: 130 » Toplam Ziyaretçi: 57947 » Bu sitemizi ziyaretiniz